De bezittingen en rechten van het failliete bedrijf die waarde kunnen hebben, zoals geld, voorraad, inventaris, voertuigen, vorderingen op klanten en onroerend goed.
In een faillissementsdossier helpt het begrip om te begrijpen welk vermogen aanwezig is en waar mogelijk opbrengsten uit kunnen komen. Het woord zegt echter nog niet hoeveel geld beschikbaar zal zijn voor schuldeisers. Daarvoor moet eerst worden onderzocht wie rechthebbende is, welke waarde werkelijk kan worden gerealiseerd en welke kosten of bijzondere rechten daarbij horen.
Welke soorten activa zijn er?
Een onderneming kan verschillende soorten bezittingen hebben. Bij een winkel gaat het bijvoorbeeld om voorraad, winkelinventaris, kassasystemen en geld. Bij een productiebedrijf kunnen machines, grondstoffen en onderhanden werk belangrijk zijn. Een dienstverlener kan relatief weinig fysieke spullen hebben, maar wel klantvorderingen, software of andere vermogensrechten.
In de administratie wordt vaak onderscheid gemaakt tussen vaste en vlottende activa. Vaste activa zijn in beginsel bedoeld om langer in de onderneming te worden gebruikt. Vlottende activa hangen meer samen met de lopende bedrijfsvoering, zoals handelsvoorraad en debiteuren. Die boekhoudkundige indeling is nuttig, maar beslist niet zelfstandig hoe een goed in een faillissement wordt verkocht of verdeeld.
Ook een recht kan een actief zijn. Denk aan een vordering op een klant, een terug te ontvangen waarborgsom of een overdraagbaar intellectueel recht. Dat er geen tastbaar voorwerp aanwezig is, betekent dus niet dat er geen waarde kan bestaan.
Aanwezigheid is niet hetzelfde als eigendom
De curator moet eerst vaststellen welke goederen en rechten bij de schuldenaar horen. Alles wat in een bedrijfspand wordt aangetroffen bij elkaar optellen, geeft geen betrouwbare inventaris van eigen activa. Een machine kan geleased zijn, een laptop kan van een medewerker zijn en handelsvoorraad kan onder eigendomsvoorbehoud zijn geleverd.
Bij eigendomsvoorbehoud is onder meer van belang of het beding geldig is afgesproken en welke goederen er nog onder vallen. Bij lease moeten de overeenkomst en de juridische verhouding worden bekeken. Ook verwerking, doorverkoop of vermenging kan de situatie veranderen.
Daarom maakt een goede inventarisatie niet alleen zichtbaar wat er staat, maar ook wie een recht op het goed stelt te hebben. Serienummers, aankoopbewijzen, contracten en leveringsdocumenten helpen om de administratie met de werkelijkheid te verbinden. Een bedrijfseigen etiket op een voorwerp bewijst op zichzelf niet dat de onderneming eigenaar is.
Boekwaarde, taxatiewaarde en verkoopopbrengst
Een actief kan in verschillende overzichten een ander bedrag krijgen. De boekwaarde is de waarde die volgens de gebruikte administratieve regels in de boekhouding staat. Een taxatie geeft een beoordeling onder bepaalde uitgangspunten. De gerealiseerde opbrengst is het bedrag dat bij een verkoop werkelijk wordt ontvangen.
Die cijfers hoeven niet gelijk te zijn. Een gespecialiseerde machine kan boekhoudkundig nog een hoge waarde hebben, maar slechts voor enkele kopers bruikbaar zijn. Andersom kan een lang geleden gekochte zaak een lage boekwaarde hebben terwijl zij nog een behoorlijke verkoopwaarde vertegenwoordigt.
Let ook op het verschil tussen verkoop als geheel en verkoop van losse onderdelen. Een complete productielijn met bijbehorende documentatie kan economisch anders worden gewaardeerd dan afzonderlijk aangeboden machines. De mogelijkheid om activiteiten voort te zetten kan eveneens invloed hebben op de opbrengst. Dat is geen garantie dat een doorstart altijd meer oplevert: de concrete markt en beschikbare voorstellen moeten worden beoordeeld.
Vorderingen op klanten zijn niet altijd volledig inbaar
Een openstaande factuur staat als debiteur in de administratie, maar het vermelde bedrag hoeft niet volledig binnen te komen. Een klant kan betaling betwisten, al hebben betaald of zelf financiële problemen hebben. Ook verrekening of een pandrecht kan een rol spelen.
Een debiteurenoverzicht van € 100.000 betekent daarom niet automatisch dat de boedel nog € 100.000 ontvangt. Het gaat om een fictief voorbeeld waarin eerst per post moet worden onderzocht wat juridisch verschuldigd is en wat praktisch kan worden geïnd.
Voor de lezer van een verslag is het belangrijk onderscheid te maken tussen het oorspronkelijke factuurtotaal, een inschatting van de inbaarheid en daadwerkelijk ontvangen bedragen. Tel die verschillende stadia niet alsof het afzonderlijke nieuwe activa zijn.
Zekerheden en kosten beïnvloeden de beschikbare opbrengst
Een actief kan met een pandrecht of hypotheek zijn belast. Een zekerheidsgerechtigde kan dan een bijzondere aanspraak op de opbrengst hebben. Ook eigendomsrechten van derden en bepaalde wettelijke voorrangsregels kunnen van belang zijn.
Daarnaast kost het soms geld om een actief te verkopen of te bewaren. Denk aan opslag, transport, taxatie, onderhoud of demontage. De bruto verkoopprijs vertelt daardoor niet hoeveel netto overblijft voor verdere afwikkeling.
Een verkoop van € 20.000 kan in een fictieve situatie dus samengaan met een veel lagere bijdrage aan het vrij beschikbare boedelvermogen. Om die uitkomst te begrijpen, moet duidelijk zijn welke kosten en aanspraken zijn verwerkt. Eén totaalbedrag zonder toelichting geeft daarvoor te weinig informatie.
Hoe leest u activa in een faillissementsverslag?
Controleer eerst de peildatum en de gebruikte waarderingsgrondslag. Gaat het om een inventarisatie bij aanvang, een latere taxatie of afgeronde verkoop? Kijk vervolgens of de curator rechten van derden of onzekerheden noemt.
Vergelijk opeenvolgende verslagen op dezelfde basis. Een bedrag kan dalen doordat goederen zijn verkocht en het geld inmiddels onder ontvangsten staat. Dat hoeft geen verlies van waarde te betekenen. Andersom kan een nieuwe inschatting lager uitvallen doordat een eerdere verwachting niet haalbaar bleek.
Het begrip activa moet ten slotte worden onderscheiden van boedelactief en boedelsaldo. In de praktijk kunnen die termen met een specifieke betekenis worden gebruikt. Lees daarom steeds de toelichting. Een positief actief bewijst niet dat alle schulden kunnen worden betaald en een ontbrekende waarde is geen vastgestelde nul.
Wat is de belangrijkste controle?
Vraag bij ieder genoemd actief drie dingen: welk goed of recht wordt bedoeld, welke waarde is gebruikt en wie kan aanspraak maken op de opbrengst? Met die combinatie wordt een abstract balansbedrag beter te begrijpen en voorkomt u dat een administratieve waarde als uitkeringsbelofte wordt gelezen.