Het vermogen dat door het faillissement onder het beheer van de curator valt. De curator beheert dit vermogen en gebruikt de opbrengst uiteindelijk voor de afwikkeling van het faillissement.
Het begrip omvat meer dan alleen het geld op een rekening. Ook goederen en vermogensrechten kunnen onderdeel zijn van de afwikkeling. De curator onderzoekt welke bestanddelen bij de schuldenaar horen, welke waarde kan worden gerealiseerd en welke aanspraken van anderen moeten worden verwerkt. Daardoor vraagt de omvang van de boedel zowel een juridische als een praktische inventarisatie.
Wat valt in de boedel?
De Faillissementswet bepaalt welk vermogen door het faillissement wordt geraakt. Bij een onderneming kan het gaan om voorraad, machines, voertuigen, onroerend goed, klantvorderingen en andere rechten. De exacte samenstelling verschilt per schuldenaar en procedure.
Een winkel met veel handelsvoorraad heeft een andere vermogenspositie dan een adviesbureau waarvan de belangrijkste mogelijke opbrengst uit debiteuren komt. Ook een onderneming zonder uitgebreid bedrijfspand kan waardevolle rechten hebben. De afwezigheid van grote fysieke bezittingen betekent daarom niet automatisch dat de boedel leeg is.
De curator wordt door zijn taak niet persoonlijk eigenaar van al deze bestanddelen. Hij beheert en vereffent het vermogen in de daarvoor geldende hoedanigheid. Dat onderscheid is belangrijk bij overeenkomsten en betalingsinstructies: een handeling namens een faillissementsboedel is iets anders dan een privéhandeling van dezelfde persoon.
Goederen van derden herkennen
In een bedrijf kunnen goederen aanwezig zijn die niet aan de failliete onderneming toebehoren. Denk aan gehuurde apparatuur, spullen van klanten die ter reparatie zijn gebracht of voorraad die onder een geldig eigendomsvoorbehoud is geleverd. Die aanspraken moeten afzonderlijk worden onderzocht.
De locatie van een goed geeft dus geen volledig antwoord op de eigendomsvraag. De curator kan contracten, leveringsbewijzen en identificatiegegevens nodig hebben. Serienummers of een duidelijke goederenlijst helpen om een aanspraak aan het juiste voorwerp te koppelen.
Een derde die eigendom stelt te hebben, doet er goed aan dat tijdig te melden. Zelf goederen ophalen zonder afstemming kan de inventarisatie en rechten van anderen doorkruisen. Ook een afkoelingsperiode of samenloop met bijzondere rechten kan invloed hebben op de manier waarop afgifte wordt geregeld.
Rechten kunnen net zo belangrijk zijn als spullen
Een vordering op een klant is een vermogensrecht dat geld kan opleveren wanneer zij wordt geïnd. Ook een terug te ontvangen waarborgsom of een andere aanspraak kan deel uitmaken van het onderzoek. De waarde hangt dan samen met bestaan, hoogte en verhaalbaarheid.
Een administratieve debiteurenlijst van € 80.000 betekent in een fictief voorbeeld niet dat de boedel dat bedrag zeker zal ontvangen. Sommige facturen kunnen al zijn betaald of inhoudelijk worden betwist. Een debiteur kan bovendien zelf onvoldoende verhaal bieden.
Daarom moeten mogelijke rechten, ingestelde claims en werkelijk gerealiseerde ontvangsten worden onderscheiden. Een procedure waarin een groot bedrag wordt gevorderd is nog geen beschikbaar vermogen. De uitkomst, inning en eventuele kosten moeten worden gevolgd.
Zekerheden beïnvloeden de verdeling
Een goed kan tot het vermogen van de schuldenaar behoren terwijl een ander daarop een pandrecht of hypotheekrecht heeft. Zo’n zekerheidsrecht kan de positie van de gerechtigde ten opzichte van de opbrengst bepalen. Het bestaan van een boedelgoed betekent dus niet dat iedere schuldeiser daar in gelijke mate van profiteert.
Ook wettelijke voorrang en rechten van derden kunnen een rol spelen. Welke aanspraak voorgaat, moet aan de concrete goederen en vorderingen worden getoetst. Een algemene tabel met rangorde geeft daarvoor alleen een kader op hoofdlijnen.
Bij verkoop kan bovendien een afrekening nodig zijn voor kosten of werkzaamheden. De bruto verkoopprijs is daardoor niet vanzelf gelijk aan het bedrag dat voor verdere verdeling overblijft. Vraag bij een financiële vergelijking welke bedragen al met derden zijn afgerekend en welke verplichtingen nog openstaan.
Boedelactief, rekening en saldo
In verslagen worden verschillende financiële begrippen gebruikt. Boedelactief kan binnen een rubriek zien op goederen, rechten of gerealiseerde opbrengsten. De boedelrekening is de rekening waarop ontvangsten en betalingen worden verwerkt. Het boedelsaldo is een stand op een bepaald moment.
Deze cijfers mogen niet automatisch bij elkaar worden opgeteld. Een verkoopopbrengst kan al in het saldo zitten. Een cumulatief opbrengsttotaal kan bovendien eerdere ontvangsten opnieuw tonen. Zonder de betekenis van de rubrieken ontstaat gemakkelijk dubbeltelling.
Controleer daarom peildatum, verslagperiode en status van bedragen. Voorlopig, geschat en ontvangen zijn verschillende aanduidingen. Een ontbrekende waarde is geen nul en een positief saldo vormt nog geen vastgestelde uitkering.
Kosten en verplichtingen van de afwikkeling
De procedure brengt werkzaamheden en kosten met zich mee. Boedelschulden hebben een eigen juridische behandeling en moeten worden onderscheiden van gewone faillissementsvorderingen. Alleen de datum van een factuur beslist niet of een schuld als boedelschuld kwalificeert.
Een nieuwe opdracht van de curator kan een andere grondslag hebben dan een levering die vóór faillissement is verricht. Bewaar daarom de afspraken en maak duidelijk in welke hoedanigheid de opdracht is gegeven. Een oude contactpersoon van de onderneming is niet alleen door zijn functie bevoegd om iedere nieuwe verplichting voor de boedel aan te gaan.
De beschikbare middelen kunnen beperkt zijn. Ook het bestaan van een boedelschuld garandeert niet in iedere situatie volledige betaling. De financiële positie en onderlinge aanspraken moeten worden beoordeeld binnen de toepasselijke regeling.
Wat betekent de boedel voor uw eigen claim?
Als schuldeiser moet u uw aanspraak onderbouwen en de juiste procedure volgen. Als eigenaar of zekerheidsgerechtigde moet u uw bijzondere recht afzonderlijk duidelijk maken. Hetzelfde faillissement kan voor verschillende betrokkenen daardoor een andere uitkomst hebben.
Lees de algemene boedelpositie naast de erkenning en rang van uw eigen aanspraak. Een groot actief betekent niet vanzelf dat uw factuur volledig wordt voldaan. Omgekeerd zegt een laag banksaldo niet alles over nog aanwezige goederen of lopende incasso’s.
De kernvraag bij het begrip boedel is daarom steeds: welk vermogen wordt afgewikkeld en welke rechten moeten daarbij worden gerespecteerd? Wie die vraag verbindt met de concrete dossierstukken, leest de cijfers en werkzaamheden nauwkeuriger dan wanneer alle zichtbare bezittingen als vrij beschikbaar geld worden beschouwd.