Het tegen elkaar wegstrepen van bedragen die twee partijen over en weer aan elkaar verschuldigd zijn. In faillissement gelden hiervoor bijzondere wettelijke voorwaarden.
U bent tegelijk schuldeiser en schuldenaar
Verrekening kan spelen als u geld van een onderneming tegoed heeft en zelf ook geld aan diezelfde onderneming moet betalen. Onder de wettelijke voorwaarden kunnen die bedragen tegen elkaar worden weggestreept. Alleen het eventuele saldo blijft dan over.
Bij een faillissement is die mogelijkheid bijzonder belangrijk. Zonder verrekening zou u uw eigen schuld mogelijk volledig moeten betalen, terwijl u op uw vordering maar een beperkte uitkering ontvangt. De wet staat verrekening onder voorwaarden toe, maar beschermt ook de gezamenlijke schuldeisers tegen ongeoorloofde bevoordeling.
U kunt daarom niet iedere openstaande post simpelweg van een factuur aftrekken. Eerst moet vaststaan welke partijen betrokken zijn, waaruit de aanspraken voortkomen en wanneer ze zijn ontstaan. Een administratieve saldering is niet automatisch juridisch geldige verrekening.
Dezelfde wederpartijen zijn belangrijk
In beginsel moeten schuld en vordering tussen dezelfde partijen bestaan in de vereiste hoedanigheid. Een bedrag dat u van de ene bv tegoed heeft, kan niet vanzelf worden afgetrokken van een schuld aan een andere bv binnen hetzelfde concern.
Een gezamenlijke merknaam, hetzelfde kantooradres of dezelfde bestuurder verandert dat niet zonder meer. Controleer de contracten, facturen en juridische namen. Bij een groep met meerdere faillissementen kan iedere vennootschap een eigen boedel hebben.
Ook overgedragen vorderingen, derdenrekeningen en contractuele meerpartijenafspraken kunnen de beoordeling veranderen. Soms bestaan specifieke afspraken, maar die moeten geldig en toepasselijk zijn. Een algemeen beroep op 'wij doen altijd zaken met dezelfde groep' is daarvoor onvoldoende.
Welke aanspraken rond faillissement meetellen
De Faillissementswet kent een eigen regeling. Verrekening kan onder voorwaarden mogelijk zijn wanneer schuld en vordering vóór het faillissement zijn ontstaan of voortvloeien uit handelingen die vóór het faillissement met de gefailleerde zijn verricht. De precieze oorsprong is dus van belang.
De datum van de factuur is niet altijd beslissend. Een later verstuurde factuur kan betrekking hebben op een eerdere overeenkomst. Omgekeerd kan een nieuw afgesproken prestatie na faillissement een andere positie hebben, ook al bestond er al langer een handelsrelatie.
Bij doorlopende overeenkomsten en toekomstige aanspraken kan de beoordeling ingewikkeld worden. Niet elk verband met een oud contract is voldoende voor dezelfde uitkomst. Laat bij een belangrijk bedrag onderzoeken hoe de concrete rechten en verplichtingen juridisch zijn ontstaan.
Overgenomen vorderingen kennen extra grenzen
De wet beperkt verrekening wanneer iemand een schuld of vordering van een derde heeft overgenomen. Daarbij kan onder meer de goede trouw op het moment van overname van belang zijn. Het doel is te voorkomen dat iemand zich door zulke constructies ongeoorloofd aan de gezamenlijke afwikkeling onttrekt.
Ook overname na de faillietverklaring kent strenge wettelijke beperkingen. Een goedkope aankoop van een faillissementsvordering is dus geen algemene manier om een eigen schuld aan de boedel weg te strepen.
Leg bij een overdracht vast wanneer deze plaatsvond, welke partij oorspronkelijk gerechtigd was en welke informatie toen beschikbaar was. Dat bewijs kan relevant worden als de curator uw beroep op verrekening betwist. Alleen de huidige tenaamstelling van een factuur toont de hele geschiedenis niet.
Verrekening tegenover de curator onderbouwen
Ontvangt u een betalingsverzoek van de curator, reageer dan met een duidelijke onderbouwing als u wilt verrekenen. Beschrijf beide aanspraken, de bedragen, de overeenkomsten en de relevante datums. Voeg bewijsstukken toe en maak uw berekening inzichtelijk.
Houd hoofdsom, rente, kosten en eventuele btw correct uit elkaar. Voorkom dat een al betaalde of gecrediteerde post opnieuw wordt meegenomen. Geef ook aan welk bedrag volgens u na verrekening nog resteert.
Een beroep op verrekening kan worden betwist. Betaal daarom niet zomaar minder zonder de juridische positie te beoordelen. Een onjuist beroep kan leiden tot rente, incassokosten of een procedure. Bij twijfel is het verstandig tijdig advies te vragen en uw bezwaren aantoonbaar vast te leggen.
Verschil met korting en een uitkering
Verrekening is geen betalingskorting die de curator uit coulance verleent. Het is een juridisch mechanisme voor wederzijdse aanspraken. Evenmin is het hetzelfde als het uitkeringspercentage dat concurrente schuldeisers later ontvangen.
Als verrekening rechtsgeldig is, kan een deel van uw aanspraak daarmee tenietgaan zonder een gewone boedeluitkering. Een resterende vordering kan vervolgens nog volgens de gewone faillissementsregels moeten worden aangemeld. Dat restant heeft niet alleen door de eerdere verrekening een betere rang.
Een betalingsregeling of schikking is weer iets anders. Daarin kunnen partijen afspraken maken over een betwist saldo. Zorg dat duidelijk is of u een wettelijk recht uitoefent of een onderlinge regeling aanvaardt, en welke posten daarmee definitief zijn afgedaan.
Een fictief voorbeeld
Een fictieve leverancier heeft een aantoonbare vordering van 8.000 euro op een failliete klant en moet aan dezelfde juridische partij nog 3.000 euro betalen. Als aan de voorwaarden voor verrekening is voldaan, kan een restantvordering van 5.000 euro overblijven.
Dat voorbeeld bewijst niet dat iedere combinatie van twee facturen zo mag worden behandeld. Zijn de partijen verschillend, is een vordering overgenomen of ligt de oorsprong na faillissement, dan kan de beoordeling anders uitvallen. Ook betwisting van één van de bedragen kan het saldo veranderen.
Welke stukken u bewaart
Bewaar de overeenkomst, volledige factuurhistorie, creditnota's, betaalbewijzen en uw verrekeningsverklaring. Controleer daarnaast de officiële faillissementsdatum en de juiste procedure. De datum waarop een melding op een website verschijnt, is niet noodzakelijk de datum van de faillietverklaring.
Laat de administratieve verwerking aansluiten op de juridische uitkomst. Een saldo in uw boekhoudpakket is geen zelfstandig bewijs dat de curator uw verrekening heeft aanvaard. Vraag bij een geschil duidelijk welke post of wettelijke voorwaarde volgens hem ontbreekt en laat die vraag gericht beoordelen.