Een schuldeiser met een pandrecht of hypotheekrecht. Een separatist kan zijn zekerheidsrecht in beginsel uitoefenen alsof er geen faillissement is, al gelden daarbij enkele beperkingen en bevoegdheden van de curator.
De bijzondere positie berust op het zekerheidsrecht, niet alleen op het hebben van een openstaande factuur of een vonnis. De wet kent daarnaast beperkingen en bevoegdheden van de curator. Om de positie in een concreet faillissement te begrijpen, moeten de akte, gedekte schuld, goederen en relevante mededelingen worden onderzocht.
Waarom bestaat een afzonderlijke positie?
Een zekerheidsrecht verbindt een aanspraak aan bepaalde goederen of rechten. Een hypotheek kan bijvoorbeeld op een registergoed rusten en een pandrecht op voorraad, machines of vorderingen. De gerechtigde heeft daarmee een andere uitgangspositie dan een gewone concurrente schuldeiser.
Dat betekent niet dat de schuldeiser eigenaar wordt van alle betrokken goederen. Het recht geeft onder de toepasselijke voorwaarden mogelijkheden tot verhaal. De omvang en uitvoering daarvan moeten uit de geldige vestiging en de overige regels blijken.
Een contract waarin algemeen wordt gezegd dat zekerheid zal worden gegeven is niet automatisch hetzelfde als een voltooid zekerheidsrecht. De vereisten verschillen per soort recht en goed. Daarom moet worden gecontroleerd welke stappen daadwerkelijk zijn gezet en welke aanspraken de zekerheid dekt.
Gedekte schuld en ingeschreven bedrag
Het bedrag dat in een akte of registratie wordt genoemd, is niet zonder meer de actuele openstaande schuld. Betalingen, rente, kosten en de precieze omschrijving van de gedekte verplichting kunnen van belang zijn.
Vraag bij een afrekening daarom om een specificatie. Welke hoofdsom resteert, welke aanvullende posten worden berekend en welke eerdere opbrengsten zijn al verwerkt? Een algemeen maximum in een zekerheidsdocument vertelt op zichzelf niet welk bedrag vandaag terecht wordt verlangd.
Een fictief voorbeeld: een hypotheek is voor een bepaald maximumbedrag ingeschreven, terwijl een deel van de lening al is afgelost. De inschrijving mag dan niet zonder meer als actuele schuld worden overgenomen. De onderliggende financiering en betaalgeschiedenis moeten worden bekeken.
Welke goederen vallen onder het recht?
Ook de reikwijdte vraagt controle. Een pandrecht op omschreven voorraad is niet automatisch een aanspraak op elk voorwerp in hetzelfde pand. Een gehuurde machine kan bovendien een andere eigenaar hebben. De feitelijke locatie en de juridische rechten moeten samen worden beoordeeld.
Bij klantvorderingen kunnen mededelingen aan debiteuren relevant zijn voor de betaling. Ontvangt een klant verschillende instructies van curator en bank, dan moet worden vastgesteld wie bevoegd is te ontvangen. Een onduidelijke keuze kan discussie over bevrijdende betaling veroorzaken.
Bewaar daarom akten, inventarislijsten, mededelingen en de afrekening bij elkaar. De naam separatist geeft een juridische categorie aan, maar vervangt de bewijsstukken voor het specifieke recht niet.
De curator houdt wettelijke bevoegdheden
De mogelijkheid om in beginsel afzonderlijk verhaal te nemen is niet onbeperkt. De Faillissementswet kent onder meer een bevoegdheid om een termijn te stellen voor uitoefening van zekerheidsrechten. Ook een afkoelingsperiode kan op de praktische uitvoering van invloed zijn.
Een termijn of beschikking moet worden gelezen in zijn eigen context. Een wettelijke mogelijkheid betekent niet dat in ieder faillissement automatisch dezelfde datum of beperking geldt. Controleer wat in het dossier is beslist en welke handeling tijdig moet worden verricht.
Een algemene afspraak met een medewerker van de failliete onderneming vervangt niet vanzelf de vereiste afstemming of bevoegdheid. Als toegang, verkoop of afgifte wordt voorbereid, moet duidelijk zijn wie mag handelen en welke rechten daarbij worden gerespecteerd.
Verkoop en boedelbijdrage
De verkoop kan onder omstandigheden via de curator of een andere betrokken partij worden georganiseerd. Daarbij kunnen afspraken worden gemaakt over werkzaamheden, kosten en een bijdrage aan de boedel. De gekozen werkwijze moet uit de afspraken blijken.
De bruto opbrengst is niet automatisch gelijk aan het bedrag dat een separatist ontvangt. Kosten en eventuele hoger gerangschikte aanspraken kunnen relevant zijn. Ook moet duidelijk zijn op welke goederen een opbrengst betrekking heeft, vooral bij een gecombineerde verkoop.
Vergelijk daarom geen verkoopbedragen zonder de afrekening erbij. Een bijdrage aan de boedel kan onderdeel zijn van de verdeling van dezelfde opbrengst. Als de bedragen onjuist bij elkaar worden opgeteld, kan dezelfde geldstroom dubbel worden geteld.
Tekort of overschot na afwikkeling
Als de opbrengst onvoldoende is voor de gedekte schuld, kan een resterende aanspraak ontstaan die een eigen behandeling vraagt. De bijzondere zekerheid betekent niet dat elk ongedekt restant dezelfde positie behoudt. Controleer hoe de claim daarna wordt ingediend en beoordeeld.
Een overschot moet eveneens volgens de toepasselijke rechten en regels worden verwerkt. De zekerheidsgerechtigde kan niet uitsluitend vanwege zijn positie elke resterende opbrengst behouden. De omvang van de gedekte aanspraak en de verdere verdeling blijven bepalend.
Houd ontvangen bedragen, resterende schuld en eventuele andere claims afzonderlijk bij. Een betaling door een borg of een andere partij kan ook invloed hebben op de afrekening. Dezelfde schuld mag niet ongemerkt via verschillende routes dubbel worden voldaan.
Wat betekent dit voor andere schuldeisers?
Een grote verkoop in het faillissement kan samengaan met een beperkte opbrengst voor de vrije boedel. Dat kan komen doordat een separatist rechten op de verkochte goederen heeft. Het verslag moet daarom worden gelezen met aandacht voor de juridische verdeling van de opbrengst.
De aanwezigheid van een separatist maakt het faillissement niet overbodig. De curator moet nog steeds de overige boedel, aanspraken en werkzaamheden behandelen. Wie een eigen vordering heeft, moet zijn positie dus blijven onderbouwen en de relevante procedure volgen.
De praktische controle begint bij vier onderdelen: een geldig zekerheidsrecht, de gedekte schuld, de betrokken goederen en de uiteindelijke afrekening. Samen laten die zien wat de bijzondere positie werkelijk oplevert.