De schulden en andere financiële verplichtingen van het failliete bedrijf.
Passiva zijn breder dan alleen schulden
Op een balans staan aan de ene kant de bezittingen en aan de andere kant de manier waarop die bezittingen zijn gefinancierd. Die financieringskant wordt aangeduid als passiva. Daaronder vallen zowel vreemd vermogen als eigen vermogen. In het dagelijkse gebruik wordt het woord soms losser gebruikt voor alle schulden, maar boekhoudkundig is dat onvolledig.
Eigen vermogen is geen gewone openstaande factuur. Het is de resterende boekhoudkundige positie nadat verplichtingen van bezittingen zijn afgetrokken. Een negatief eigen vermogen wijst op een tekort op de balans, maar bepaalt niet zelfstandig of een onderneming op een bepaalde dag failliet moet worden verklaard.
In een faillissementsverslag kan een hoofdstuk over passiva vooral over schuldeisers gaan. Lees daarom welke betekenis in die tabel of toelichting wordt gebruikt. Een balanspost, een totaal aan ingediende vorderingen en een vastgestelde schuldenlijst kunnen verschillende bedragen laten zien zonder dat één daarvan per definitie fout is.
Balanswaarde en faillissementspositie verschillen
Een jaarrekening is opgesteld op basis van boekhoudkundige uitgangspunten. Een faillissement vraagt daarnaast om een beoordeling van juridische rechten, actuele waarden en daadwerkelijk beschikbare opbrengsten. Een oude balans kan daardoor maar beperkt laten zien wat schuldeisers uiteindelijk kunnen ontvangen.
Aan de activazijde kan de waarde van voorraad of machines anders uitvallen bij verkoop. Aan de passivazijde kunnen nieuwe aanspraken bekend worden, betwiste posten wegvallen of aanvullende boedelkosten ontstaan. De datum waarop de cijfers betrekking hebben is dus minstens zo belangrijk als de hoogte van het bedrag.
Ook posten buiten de directe balans kunnen relevant worden. Denk aan garanties, lopende procedures of verplichtingen waarvan het bedrag nog onzeker is. Een onderzoek naar zulke posten betekent niet dat het volledige mogelijke bedrag al als definitieve schuld vaststaat.
Verschillende soorten verplichtingen
Vreemd vermogen kan bestaan uit leningen, leveranciersschulden, belastingen en andere verplichtingen. Op een gewone balans wordt vaak onderscheid gemaakt tussen kortlopende en langlopende schulden. Die indeling zegt iets over de termijn, maar niet automatisch over de rang in een faillissement.
Een schuld die binnenkort moet worden betaald, heeft niet alleen daardoor voorrang. Voor de faillissementsrang zijn bijvoorbeeld een wettelijk voorrecht, een pandrecht of een hypotheekrecht van belang. Ook de vraag of sprake is van een boedelschuld moet afzonderlijk worden onderzocht.
Boedelschulden ontstaan binnen een eigen juridisch kader en horen niet zonder toelichting tussen gewone concurrente vorderingen te worden opgeteld. Een financieel overzicht kan beide tonen, maar moet duidelijk maken welke categorie wordt bedoeld. Anders lijkt het alsof alle schuldeisers naar dezelfde pot en volgens dezelfde regels worden betaald.
Ingediend is nog niet erkend
Een curator kan in een openbaar verslag melden hoeveel vorderingen zijn ontvangen. Dat totaal is vaak nog voorlopig. Schuldeisers kunnen hun aanspraken aanvullen, de curator kan vragen stellen en sommige bedragen worden betwist. De ingediende passiva zijn daarom niet noodzakelijk gelijk aan het definitieve bedrag dat voor uitdeling meetelt.
Hetzelfde geldt voor de opgegeven rang. Een schuldeiser kan menen een voorrecht te hebben, terwijl de curator dat anders beoordeelt. Totdat de positie is vastgesteld, moet een overzicht die onzekerheid zichtbaar houden. Een administratieve registratie vormt op zichzelf geen definitieve erkenning.
Let ook op voorwaardelijke vorderingen en geschatte bedragen. Een verwachting over toekomstige schade is iets anders dan een al vaststaande hoofdsom. Als een verslag geen duidelijke uitsplitsing geeft, kunt u uit het totaal niet zelfstandig afleiden welk deel definitief, betwist of voorlopig is.
Waarom de bedragen veranderen
In opeenvolgende verslagen kunnen de passiva oplopen doordat meer schuldeisers zich melden. Het kan ook gebeuren dat een grote vordering wordt ingetrokken of verlaagd. Beide ontwikkelingen veranderen het beeld zonder dat er in de tussenliggende periode noodzakelijk geld is betaald.
Een stijging van het totaal zegt bovendien niet direct dat de financiële toestand door het handelen van de curator verslechtert. Soms wordt bestaande schuld pas later zichtbaar. Omgekeerd betekent een lager totaal niet vanzelf dat schulden zijn afgelost; het kan gaan om een correctie of een andere indeling.
Vergelijk daarom dezelfde categorie op vergelijkbare verslagmomenten. Tel totalen uit verschillende verslagen niet bij elkaar op. Als dezelfde lening in drie verslagen terugkomt, bestaan daarmee nog geen drie afzonderlijke leningen.
Een fictief rekenvoorbeeld
Een fictieve onderneming heeft op de laatste balans voor 400.000 euro aan bezittingen, 500.000 euro aan vreemd vermogen en 100.000 euro negatief eigen vermogen. Boekhoudkundig sluiten beide zijden dan op elkaar aan. Het negatieve eigen vermogen is geen extra factuur die boven op de 500.000 euro moet worden betaald.
Na faillissement blijkt de verkoopopbrengst van de bezittingen lager dan hun oude boekwaarde. Tegelijk worden nog niet geboekte vorderingen ingediend. Het uiteindelijke tekort kan daardoor anders zijn dan de balans liet zien. Voor een uitkeringsverwachting zijn ook zekerheidsrechten en afwikkelingskosten nodig.
Dit voorbeeld toont waarom het delen van boedelactief door een willekeurig passivatotaal misleidend kan zijn. Zonder rangorde, verificatiestatus en actuele kosten zegt zo'n percentage weinig over de individuele schuldeiser.
Zo leest u een overzicht zorgvuldig
Controleer eerst de peildatum en de gebruikte definitie. Gaat het om de balans van de onderneming, ingediende schulden of erkende vorderingen? Bekijk daarna welke categorieën wel en niet zijn opgenomen en of onbekende posten apart worden genoemd.
Mist een bedrag, behandel het dan als onbekend. Nul is een echte financiële waarde en mag niet worden afgeleid uit een leeg veld. Voor uw eigen vordering blijven de overeenkomst, bewijsstukken en bevestiging van de curator bepalend. Een algemeen totaal aan passiva vervangt geen beoordeling van uw persoonlijke positie.