Als het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld en dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is, kan de curator bestuurders onder voorwaarden persoonlijk aansprakelijk stellen voor het tekort. Dat de curator dit onderzoekt, betekent niet dat sprake is van onbehoorlijk bestuur.
Een faillissement maakt een bestuurder niet vanzelf aansprakelijk
Een bv is een zelfstandige rechtspersoon. In beginsel draagt de vennootschap haar eigen verplichtingen. Wie bestuurder is, hoeft daarom niet automatisch alle openstaande facturen te betalen als de onderneming failliet gaat. Ook een mislukte investering, tegenvallende omzet of verkeerde zakelijke inschatting is op zichzelf onvoldoende voor persoonlijke aansprakelijkheid.
Dat uitgangspunt betekent niet dat een bestuurder nooit kan worden aangesproken. De wet kent verschillende aansprakelijkheidsgronden, met elk eigen voorwaarden. Het maakt veel uit wie de vordering instelt, welk gedrag wordt verweten en welke schade daarmee verband houdt. Een curator onderzoekt andere belangen dan een individuele leverancier die een onbetaalde factuur heeft.
Een vermelding van bestuurdersaansprakelijkheid in een verslag moet u daarom nauwkeurig lezen. Gaat het om een onderzoek, een voorlopig standpunt, een aansprakelijkstelling, een procedure of een rechterlijke beslissing? Die stappen hebben niet dezelfde betekenis. Een vermoeden is nog geen vastgestelde verplichting tot betaling.
De curator onderzoekt het bestuur
Na een faillissement kan de curator onderzoeken hoe het bestuur zijn taak heeft vervuld. Daarbij komen bijvoorbeeld de administratie, jaarrekeningen, betalingen aan verbonden partijen en beslissingen vlak voor het faillissement aan bod. De curator kan stukken opvragen en de bestuurder om uitleg vragen.
Voor een vordering wegens kennelijk onbehoorlijk bestuur bij een failliete bv gelden specifieke wettelijke voorwaarden. Er moet onder meer sprake zijn van kennelijk onbehoorlijke taakvervulling en een belangrijk oorzakelijk verband met het faillissement. De beoordeling ziet niet uitsluitend op de dag waarop de onderneming omviel.
Administratieverplichtingen en tijdige openbaarmaking van jaarrekeningen spelen hierbij een bijzondere rol. Een schending kan wettelijke bewijsvermoedens oproepen. Dat betekent nog steeds niet dat ieder ontbrekend document automatisch tot een onherroepelijke veroordeling leidt. Verweren, andere oorzaken en de persoonlijke positie van een bestuurder kunnen relevant blijven.
Een schuldeiser kan een eigen aanspraak hebben
Naast een vordering van de curator kan een individuele schuldeiser onder omstandigheden een bestuurder aanspreken. Denk aan het aangaan van een verplichting terwijl de bestuurder weet of redelijkerwijs behoort te begrijpen dat de onderneming niet zal betalen en geen verhaal zal bieden. De precieze maatstaf hangt af van de gekozen grondslag en omstandigheden.
Ook het persoonlijk veroorzaken of toelaten van benadeling kan een rol spelen. Voor externe bestuurdersaansprakelijkheid is doorgaans een voldoende ernstig persoonlijk verwijt nodig. Het enkele feit dat een factuur onbetaald blijft, bewijst dat verwijt niet.
Een eigen vordering vraagt eigen onderbouwing. Een schuldeiser moet duidelijk maken welke gedraging hem heeft geraakt, welke schade hij heeft en waarom juist deze bestuurder daarvoor verantwoordelijk is. Alleen verwijzen naar de slechte financiële toestand van de vennootschap is daarvoor meestal niet genoeg.
Verschillende rollen vragen verschillende beoordelingen
Een bestuurder kan ook aandeelhouder, werknemer of persoonlijk borg zijn. Die rollen moeten uit elkaar worden gehouden. Wie een geldige borgstelling heeft afgegeven, kan op grond van die afspraak worden aangesproken, ook zonder dat onbehoorlijk bestuur wordt bewezen. Dat is een andere juridische route.
Binnen een bestuur kunnen taken verdeeld zijn, maar zo'n verdeling sluit aansprakelijkheid niet vanzelf uit. De feitelijke betrokkenheid, beschikbare informatie en genomen maatregelen tellen mee. Ook een voormalig bestuurder kan bij een onderzoek betrokken raken wanneer het verweten handelen binnen zijn bestuursperiode viel.
Bij een rechtspersoon als bestuurder kunnen aanvullende wettelijke regels gelden voor de natuurlijke personen daarachter. Het organogram alleen geeft daarom geen volledig antwoord op de vraag wie uiteindelijk aanspreekbaar is. De juridische structuur en de betrokken handelingen moeten samen worden onderzocht.
Wat een bedrag in het verslag betekent
Een curator kan in een verslag een mogelijk tekort of een voorlopige claim noemen. Dat bedrag is niet noodzakelijk gelijk aan het bedrag dat later wordt toegewezen of geïnd. De omvang van de boedel, vastgestelde schulden, procesrisico's en verhaalsmogelijkheden kunnen veranderen.
Soms volgt een schikking. Een schikking is een overeenkomst waarmee partijen een geschil regelen en hoeft geen erkenning van alle verwijten te bevatten. De toelichting in het verslag is nodig om te begrijpen wat daadwerkelijk is afgesproken en ontvangen.
Ook een gewonnen procedure leidt niet automatisch tot volledige betaling aan schuldeisers. Eerst moet verhaal mogelijk zijn. De opbrengst valt doorgaans in de relevante boedel en wordt volgens de toepasselijke rangorde afgewikkeld. Onderzoekskosten en andere boedelverplichtingen kunnen daarbij een rol spelen.
Een praktisch voorbeeld
Een fictieve groothandel bestelt goederen terwijl een belangrijke financiering nog onzeker is. Later gaat de onderneming failliet. Of de bestuurder persoonlijk aansprakelijk is, volgt niet alleen uit die volgorde. Van belang zijn onder meer wat hij bij de bestelling wist, welke realistische verwachtingen bestonden en welke informatie aan de leverancier is gegeven.
Stel daarnaast dat vlak voor het faillissement zonder zakelijke onderbouwing vermogen naar een verbonden onderneming is verplaatst. De curator kan die transactie afzonderlijk onderzoeken. Mogelijk spelen dan zowel bestuurdersaansprakelijkheid als vernietiging van een benadelende rechtshandeling. Die instrumenten hebben verschillende voorwaarden en gevolgen.
Voor een schuldeiser is het verstandig de overeenkomst, correspondentie en betalingsafspraken te bewaren. Daarmee kan een jurist beoordelen of er naast de vordering op de vennootschap een zelfstandige aanspraak bestaat. Trek geen conclusies uit één losse zin in een openbaar verslag.
Waar u bij dossierinformatie op let
Lees steeds de verslagdatum en de precieze onderzoeksstatus. Formuleringen als 'in onderzoek', 'aansprakelijk gesteld' en 'vordering toegewezen' beschrijven verschillende fasen. Kijk ook of een latere publicatie het eerdere standpunt wijzigt of nuanceert.
Heeft u zelf een concrete aanspraak, vraag dan gericht advies over grondslag, bewijs, kosten en termijnen. Meld uw gewone faillissementsvordering ondertussen volgens de instructies van de curator. Een onderzoek naar het bestuur vervangt die aanmelding niet en geeft geen garantie op een uitkering.